OS PREXUÍZOS LINGÜÍSTICOS NA REXIÓN BERCIANA,

Por Xabier Lago Mestre, Pte. de Fala Ceibe do Bierzo.

O convivencia interlingüística na rexión d´O Bierzo non sempre se analiza coa obxectividade que precisamos. Velaí a necesidade de analizar esta cuestión idiomática baixo distintos puntos de vista, de cara a termos máis datos que nos axuden a resolver esta problemática actual. A seguir  veremos os que consideramos prexuízos lingüísticos, algún tan asimilados socialmente aínda, para desmontar a súa débil argumentación.

AS CUESTIÓIS HISTÓRICAS.

Os que descoñecen o noso pasado histórico propagan que a lingua galega chegou a O Bierzo da man dos inmigrantes naturais da Galiza ao longo dos séculos. Dende logo que se asentaron moitos galegos nesta rexión, recordemos que por eiquí pasaron milleiros de emigrantes temporais que ían á sega a Castela e León. Outros viñeron a traballar nas obras públicas (encoros, centrais térmicas, estradas, ferrocarrís…), mineiría e demais durante o período do desenvolvemento capitalista da rexión, no século XX.

Sen embargo, a lingua galega n´O Bierzo pervive dende moito atrás. Grazas á documentación monástica sabemos que no Medievo xa falabamos este idioma. Nos mosteiros de Carracedo, Vilafranca e Espiñareda teñen abundante documentación en galego. Poderase discutir se ese idioma escrito é soamente galego ou está mesturado de ástur-leonés ou con castelanismos, pero o certo é que os historiadores e mailos filólogos o recoñecen como idioma galego.

AS CUESTIÓIS FILOLÓXICAS.

Os estudos filóloxicos insisten en que as bercianas e os bercianos falamos o idioma galego. Por suposto que hai diferenzas dialectais entre o galego falado na Mariña luguesa, A Moaña, A Limia ourensá e O Bierzo. Pero a pesar das diferenzas dialectais hai un uniformismo entre todas estas comarcas que permite falar dun mesmo idioma galego. Porque no propio Bierzo hai diferenzas dialectais entre o galego falado no occidente/oriente rexional, ou nos diferentes vales (Selmo, Valcarce, Burbia, Ancares ou Fornela), a nivel do vocabulario por exemplo. En fin, estas diferenzas dialectais non diminúen nin cuestionan a importancia filolóxica do galego n´O Bierzo.

Outro tipo de prexuízos xorden cando se trata de identificar terminolóxicamente o galego d´O Bierzo. Así atopamos dialecto galego-leonés, dialecto galego-berciano, falas galego-leonesas… que parecen ocultar que existe unha lingua galega na nosa rexión. Máis grave é aínda a defensa que os menos fan do chamado dialecto berciano, o cal ningún filólogo apoia porque non existe nun territorio con tres idiomas, a saber, castelán, galego e ástur-leonés. O dialecto berciano nace pola defensa da identidade lingüística rexional e da ignorancia sobre a concurrencia trilingüe.

Critícase aos filólogos que non son capaces de establecer os lindeiros claros entre as linguas da rexión berciana. Dende logo que os filólogos fan o que poden por determinar eses límites a través das chamadas isoglosas pero non resulta fácil pola dificultade de atopar datos históricos e filolóxicos, ademais da escaseza de financiación pública para a realización dos necesarios estudos. Isto aprovéitase para alegar que as tres linguas d´O Bierzo están tan mesturadas que non se poden nin fixar os seus respectivos territorios.

AS CUESTIÓIS SOCIOLINGÜÍSTICAS.

O idioma galego d´O Bierzo aséntase no occidente rexional, que na zona máis periférica padece a forte despoboación. Por suposto mantén máis vitalidade nos eidos rural, agro-gandeiro, montañoso, sendo falado polos máis vedraños, no seos familiar veciñal, das nosas aldeas, pobos e vilas. Pola contra, nos ámbitos económicos máis desenvolvidos, urbano, comercial, administrativos, lecer e demais prima o idioma castelán. Todo isto provoca situacióis de desigualdade lingüística para os galego-falantes que se traduce no fondo nas conseguintes discriminacióis.

A falta de consideración lingüística para cos galego-falantes dende séculos, fronte aos castelán-falantes, provoca a escasa conciencia lingüística da minoría etnocultural. Entre os galego-falantes xorde a identificación co chapurreao, un exemplo máis do autonoxo, do desprestixio que posúe a lingua que falan, prexuízos todos da nosa minoría. Unamos a isto que os falantes bercianos, a pesar da veciñanza cos falantes da Galiza, están afastados deles polos lindeiros político-administrativos, a nivel provincial e autonómico. Hai pois unha “fronteira mental” para os falantes bercianos que empece asumir con racionalidade a unidade sociolingüística galega do noroeste peninsular.

A problemática sociolingüística n´O Bierzo agrávase pola participación activa dos neofalantes que desexan recuperar o idioma galego a través dos procesos de normalización idiomática.  A racha xeracional entre os vedraños e a mocidade é unha realidade. Os primeiros desconfían do que consideran o galego novo e urbano, o normativizado, e defenden o dialectal e rural. Os neofalantes queremos un galego común a todo o noroeste peninsular, e cercano ao portugués-brasileiro incluso. Hai unha clara pretensión por normalizar o galego, recuperando eidos sociolingüísticos (administración, medios de comunicación, novas tecnoloxías…), e acadando o recoñecemento de dereitos lingüísticos plenos, os memos que teñen os falantes da Comunidade Autónoma de Galiza.

AS CUESTIÓIS POLÍTICO-IDEOLÓXICAS.

Dende logo que a recuperación e normalización lingüística do galego n´O Bierzo ten relación coa política, coa intervención política, porque precisa dunha lexislación e dunha actuación administrativas a  prol do noso idioma minorizado. Cómpre ter presente que a discriminación das linguas autonómicas contou durante séculos co apoio dunha lexislación que só favoreceu ao castelán. Lexislación antigalega que vai trocando pero que continúa asumida como tal na mentalidade colectiva de moitas persoas, retricentes aos avanzos normalizadores actuais das linguas minorizadas.

A isto unimos que o rexionalismo castelán (político, cultural…), declarado ou non como tal, aínda ve con malos ollos calquera normalización da nosa lingua galega. Así non se conceden dereitos lingüísticos aos galego-falantes d´O Bierzo dende as Cortes de Castela e León. Nada importa que os falantes da Galiza teñan dereitos lingüísticos, mentres que os bercianos, falantes da mesma lingua, non gocen de dereitos lingüísticos, por suposto, isto non é desigualdade, nin supón discriminación ningunha. Logo está o leonesismo que admite a duras penas, ou sinxelamente nega a existencia do galego na rexión berciana, porque a presenza deste idioma cuestiona a unidade política e cultural do seu territorio, o País Leonés.

Tamén está o tema da cooficialidade do galego d´O Bierzo, tan cuestionado na rexión e admitido na veciña Galiza. A declaración da cooficialidade traería consigo a concesión de dereitos lingüísticos aos galego-falantes, polo momento todo son negativas a algo que algún día haberá que asumir políticamente con total naturalidade. O dereito lingüístico internacional non vai permitir que o dereito autonómico conculque os dereitos lingüísticos dos galego-bercianos.

AS CUESTIOIS ADMINISTRATIVO-INSTITUCIONAIS.

Deixamos este apartado para falar dese lindeiro interautonómico entre Castela-León e Galiza que tanta influencia teñen na mentalidade colectiva dos bercianos. Ese lindeiro obriga a asumir, legal e mentalmente, a “fronteira cultural e lingüística”, de xeito negativo, determinando que o galego se fale só en Galiza e o castelán en Castela-León. De nada vale saber que n´O Bierzo falamos galego na parte occidental. O dito prexuízo fronteirizo e monolingüe nos impide valorar nos seus xustos termos o bilingüismo rexional berciano. E o mesmo acontece cos lindeiros provinciais, se O Bierzo pertence á provincia de León, non se pode admitir que se fale galego, isto queda para as provincias galegas. Os lindeiros administrativos marcan a súa lei, separando aos falantes dunha mesma lingua galega, evitando as complicacióis dos confusos lindeiros culturais e lingüísticos, que só crean problemas entre as comunidades autónomas veciñas. A realidade é que a lingua galega sobarda o actual lindeiro provincial e autonómico e que así seguirá se os falantes bercianos así o queremos.

O Bierzo, novembro de 2008.

www.obierzoceibe.blogspot.com

Aprovecho para desearle al asertivo pasivo aspirante a camposo de adopción toda la pa del corrá. Ya sabe bienaventurados los pacíficos de espíritu porque  de ellos será el reino de Obama-zp

Y al/los agresivos negativos  que hagan de vez en cuando permutaciones sin repetición con sus acrónimos actuales. Saludos republicanos.

 Partes da casa galego-berciana

Planta baixa - planta baja

Primeira planta - primera planta

Tellado - Tejado

Porta - Puerta

Escaleiras - Escaleras

Fachada - Fachada

Cama - cama

Armario - armario

Cheminea - Chimenea

Váter - Water

Bañeira - bañera

Cadeira - silla

Alfombra - alfonbra

Sofá - Sofá

www.obierzoceibe.blogspot.com

Verbo galego poñer.-

Eu poño - Yo pongo

Ti pos - Tú pones

El / ela pon - Él / ella pone

Nós poñemos - nosotros ponemos

Vós ponedes - vosotros ponéis

Eles / elas poñen - ellos / ellas ponen

1º.- Crearse varias identidades con las que acaparar toda la atencion y poder discutirse y rebatirse a si mismo. Para que vas a querer alguien con una opinion diferente a la tuya?, es una perdida de tiempo.

2º.- Ser un personaje algo narcisista("gracias a MI los cuadernos ciudadanos de villafranca estan entre lo 50 primeros de ESPAÑA!!"), autoritario, antinacionalista, antigalleguista. Esto es imprescindible para cualquier jodeforos que se precie.

3º.- Tener algo de habilidad para hacerse el loco y muuuuuuuuuuucho tiempo libre. Esto es estricta y completamente necesario no vaya a ser que alguien se te anticipe y se pueda ver un post de alguien que no seas tu. Esto es igualmente aplicable a los comentarios. Como aparezca alguien que no sea alguno de tus personajes en la columna derecha de ultimos comentarios es que no vales para esto.

4º.- Por ultimo y mas importante....hay que joder a todo comentariasta oportunista lo antes posible ya sea bloqueando los comentarios, estaqfando al moderador y jodiendo el servidor lo que tengamos a mano....pero eso si! legalmente eh!! jajajaja

Bueno espero que os haya gustado este pequeño manual de bolsillo y que le saqueis mucho provecho, pudiendo convertiros en un troll a respetar.

Varios grupos religiosos alemanes han criticado a la diócesis de la ciudad natal del Benedicto XVI, que planea usar dinero público para poder organizar una fiesta de cumpleaños para el hermano del Papa, el sacerdote Georg Ratzinger.

Un portavoz de la diócesis de Regensburg, en la región de Bavaria, confirmó que el dinero cubriría el pago a 90 vocalistas del coro litúrgico de la ciudad y de 37 musicos que interpretarán un concierto dedicado a Georg Ratzinger. "Aunque estamos dando el dinero, lo vemos más como un préstamo", asegura el citadp portavoz.

En Alemania, los protestantes y los católicos pagan cerca del 9% de sus impuestos para el mantenimiento de iglesias y parroquias locales. Así, el 70% de los ingresos de las iglesias proceden de estas tasas, que las diócesis pueden gastar libremente para cualquier asunto relacionado con la organización.

Es un ejemplo de cómo el dinero público destinado a la Iglesia es abusivo. La idea de la diócesis es grabar unos discos y DVDs del concierto que se venderían para recuperar el dinero. Además, se cuenta con las donaciones para compensar los gastos.

Los críticos a este homenaje aseguran que la fiesta es innecesaria y que podría perjudicar a la imagen de la Iglesia en estos tiempos de crisis económica. "Es un ejemplo de cómo el dinero público destinado a la Iglesia es abusivo", dice varias asociaciones católicas.

Si a esto añadimos que buena parte de los cuadernos pertenecen al mismo autor, que ese autor utiliza varios nombres como Ramon Balado, Jorge Gordon, Roberto Cortés, David Roca, Jose Maria Alba, etc., el caos está servido.

OS PLURAIS NA LINGUA GALEGA DO BIERZO.

Unha das posibles dúbidas con que nos podemos atopar na fala e na escrita é tocante o número dos nomes: o singular e o plural das palabras. E dicir cando nos referimos a un só ser (singular) ou a máis de un (plural). Todo plural queda reducido ós seguintes casos. Témolo moi resumido a continuación:



* Engaden ó singular: -s, -is, -es, segundo os seguintes casos:



a) á (vogal) + s = casa + s = casas; exame + s = exames; rei + s = reis; lei + s = leis; mariñeiro + s = mariñeiros; canguro + s = canguros.

b) ó "N" + s; irmán + s = irmáns; colchón + s = colchóns; atún + s = atúns.

c) Perden o "L" = is; Sempre en palabras agudas: semana (l) + is = semanais; carave (l) + is = caraveis; azu (l) + is = azuis; cadri (l) + s = cadrís; pape(l) + is = papeis.
d) Conservan o "L" + es: Cando non son agudas ou son monosílabas: fértil + es = fértiles; pel + es = peles; val + es = vales; mel + es = meles; ril + es = riles.

e) Se rematan en calquera outra consoante: "R", ou "Z", ou "M" ou "S", mantéñena, + "ES", ó singular: xantar + es = xantares; flor + es = flores; rapaz + es = rapaces; noz + es = noces; marqués + es = marqueses.
EXERCICIO



As seguintes palabras saíron nesta lección. Un bo exercicio é repasalas:
1- casas, exames. 2- reis, leis. 3- mariñeiros, canguros. 4- irmáns, colchóns, riles 5- atúns, israelís, pés. 6- semanais, caraveis, azuis, verderolos, cadrís, papeis. 7- fértiles, animais, peles, vales, meles. 8- xantares, flores, rapaces, noces, marqueses. 9- luns, norte, lecer. 10- miolo. 11- nupcias, cirolas, exequias. 12- cóxegas, miolos.



Reparade nestes plurais: 13- farois, útiles. 14- tules. 15- pinceis, mares. 16- álbumes (1), actrices. 17- funís, cadrís. 18- catedrais. 19- calores. 20- garda civís, fósiles. 21- carteis, especiais

www.obierzoceibe.blogspot.com
1- As ... reciben ... periódicos da sanidade, así coma as cetarias, onde hai centolas e lumbrigantes.

2- Os ... tamén observan as ... e non toman nécoras nin percebes en veda.

3- Os ... viron moitos ... en Australia; viñeron cargados de c, gambas e lagostinos.

4- Os meus ... dormen nuns ... moi duros e non aguantan dos .... , despois festéxano con croques e ameixas.

5- Mercamos ... ós ... que estaban no porto cos ... descalzos; vendían tamén caixas de camaróns.

6- Nas feiras ... venden .../... Ó meu avó dóenlle os ... cando revolve os seus ...
7- As terras ... alimentan ós ... Dan boas ... nos seus ... Abundan nestes todo tipo de ...

8- Aqueles grandes ... coas mesas cheas de ... e de ... que comían as ... dos ...

9- Os ..., meus pais ían de vacacións cara o ... porque tiñan moito ... aproveitaban para saborear as navallas e longueiróns.

10- O ... do pan engorda tanto coma a codia. Non se debe abusar tampouco do marisco.

11- Cando o invitaban ás ... sempre lle caían as ... ; nas ... pasáballe o mesmo.

12- Fixéronlle moitas ..., nisto caeu e saíanlle os ... da cabeza.

13- Antes había ... nas rúas, eran moi ... sobre todo de noite.

14- As princesas e as que non o son visten con ...

15- Pintaron cos ... máis finos os ... de azul. Tamén pintaron vieiras, chirlas e caramuxos.

16- Naqueles ... había moitas fotos das ...

17- Usamos os ... para verter líquidos nas botellas. Dóennos os ... ó facelo.
18- Galicia ten ... fermosas, entre outras cousas.

19- As ... da primavera non che son nada boas. As de verán tampouco, ás veces.

20- Os ... coidaban os ... topados nas escavacións.

21- Aqueles ... facían propaganda nas festas ... da vila

os posesivos.-

Contraccións do artigo determinado.-

Dicir - Decir:

Eu digo - Yo digo

Ti dis - Tú dices

El / ela dice - él / ella dice

Nós dicimos - nosotros decimos

Vós dicides - vosotros decís

Eles / elas din - Ellos / ellas dicen

www.obierzoceibe.blogspot.com

Días da semana.-

Luns - Lunes

Martes - Martes

Mércoles - Miércoles

Xoves - Jueves

Venres - Viernes

Sábado - Sábado

Domingo - Domingo